Američki sud potvrdio da su grantovi za humanističke nauke nezakonito ukinuti od strane administracije, navodeći kršenje ustava

Savezni sud u Sjedinjenim Američkim Državama doneo je odluku kojom se ukidanje grantova za humanističke nauke, koje je sprovela administracija 2025. godine, proglašava protivzakonitim i neustavnim. Odluka je doneta u četvrtak, a sudija Kolin Mekmahon navela je da je masovna obustava grantova prema tri vodeće američke naučne organizacije izvršena bez odgovarajućeg zakonskog osnova.

Ukidanje grantova sprovelo je američko Ministarstvo za državnu upravu i efikasnost (DOGE) u aprilu 2025. godine, čime su prekinuta sredstva Nacionalne fondacije za humanističke nauke. Među pogođenim organizacijama su Američki savet za naučna društva, Američko istoričarsko udruženje i Američko udruženje za moderne jezike. Ove organizacije su, prema navodima iz sudske dokumentacije, prethodno bile korisnici grantova odobrenih od strane Kongresa.

Tri pogođene organizacije podnele su tužbu u maju 2025. godine sa obrazloženjem da izvršna vlast nema ustavna ovlašćenja da blokira, menja ili odlaže korišćenje sredstava koja je Kongres prethodno odobrio. U presudi je navedeno da je prekid grantova bio protivzakonit, kako prema Prvom amandmanu, tako i prema komponenti jednakosti iz Petog amandmana američkog ustava.

Sudija Mekmahon je u obrazloženju navela da DOGE nije imao zakonska ovlašćenja za ovakvu meru, te je zabranila dalju primenu odluke o ukidanju grantova. Ova presuda obuhvata i srodni postupak koji su pokrenuli članovi Udruženja autora, koji su takođe bili korisnici grantova.

U tekstu presude navodi se da zaposleni u DOGE nisu analizirali pojedinačne prijave ili dokumentaciju prilikom odlučivanja o ukidanju grantova, a da su u nekim slučajevima koristili veštačku inteligenciju za izradu obrazloženja za odbijanje sredstava. Sud je zaključio da ovakav način rada nije u skladu sa zakonskim procedurama.

Ova odluka predstavlja značajan pravni presedan u vezi sa pravima naučnih i kulturnih organizacija u Sjedinjenim Državama na sredstva čije je izdavanje prethodno odobreno zakonodavnom granom vlasti. Detalji presude, koja sadrži 143 strane, javno su dostupni u sudskoj arhivi.

Portparol iranske vojske tvrdi da su američke snage izvele napade na brodove i civilne ciljeve, istraga u toku

Iran je optužio Sjedinjene Američke Države za kršenje primirja nakon što su, prema zvaničnim navodima, američke snage ispalile rakete na dva iranska tankera u Ormuskom moreuzu i napale civilna područja u zemlji. Incident se dogodio u blizini iranskog grada Džaska i luke Fudžejra, a prema saopštenju portparola iranskog Centralnog štaba Hatama Al Anbije, pogođena su i civilna mesta Bandar Hamir, Sirik i ostrvo Kešm.

Prema zvaničnoj izjavi, američka mornarica gađala je tanker koji je plovio iz iranskih voda ka Ormuskom moreuzu i drugi brod u blizini emiratske luke, dok se nastavljaju napadi na iranske luke Kešm i Bandar Abas. Zvaničnici SAD su naveli da akcije nisu usmerene na ponovno pokretanje rata niti na okončanje prekida vatre.

Do napada je došlo dva dana nakon što je Iran ispalio 15 balističkih i krstarećih raketa na luku Fudžejra u Ujedinjenim Arapskim Emiratima, što je izazvalo reakciju među državama Persijskog zaliva.

“SAD su svojim postupcima prekršile primirje i ugrozile civilnu infrastrukturu u regionu”, naveo je portparol iranske vojske. Istraga o incidentima je u toku, a nadležni organi prate razvoj situacije.

Nadležne službe istražuju incident, izbio požar na brodu, nije poznato da li ima povređenih

Brodovi američke mornarice izveli su večeras napad na tanker u Ormuskom moreuzu koji je bio u vlasništvu Kine i pod upravom kineske posade, saopšteno je iz nadležnih izvora. Prema dostupnim informacijama, napad je izazvao požar na palubi tankera, dok za sada nema podataka o eventualnim povređenima među članovima posade.

Ovo je prvi put da je kineski tanker bio meta napada u ovom strateški važnom morskom prolazu, navodi se u izveštaju. Detalji o uzrocima i posledicama incidenta još nisu poznati, a istraga je u toku.

Ranije tokom dana, izvešteno je da su brodovi američke mornarice napali iranski tanker u Ormuskom moreuzu, na šta su iranske snage odgovorile ispaljivanjem četiri rakete na neprijateljske jedinice. Prema navodima neimenovanog generala iranske vojske, ovim raketnim napadom naneta je znatna šteta, nakon čega su američke jedinice napustile područje.

“Istraga je u toku i informacije o mogućim žrtvama ili materijalnoj šteti biće naknadno saopštene”, navedeno je iz nadležnih službi.