Istraživanje pokazuje da 85 odsto ispitanika sledi savete veštačke inteligencije, ali AI nema pravnu obavezu prema klijentima

Veštačka inteligencija postaje ključni alat u ličnim finansijama, ali i dalje nema pravnu odgovornost prema korisnicima, ocenjuju finansijski stručnjaci. Prema rezultatima istraživanja kompanije Intuit, čak 66 odsto korisnika generativne AI koristi ove alate za donošenje finansijskih odluka, dok je taj procenat među milenijalcima i generacijom Z dostigao 82 odsto.

Profesori sa poslovnih škola, poput Endrua Loa sa MIT-a, ističu da se više ne postavlja pitanje da li AI ima dovoljno znanja za davanje finansijskih saveta, već da je problem što nema fiducijarnu dužnost – pravnu obavezu da postupa u najboljem interesu klijenta. “Odgovor je jasan – ima”, navodi Lo, ali upozorava da za razliku od ljudskih savetnika, AI sistemi ne snose nikakve posledice za pogrešne savete, dok ljudi mogu biti izloženi regulatornim kaznama, građanskoj i krivičnoj odgovornosti.

Upotreba alata poput Čet Dži-Pi-Ti, Klod ili Džeminaj postaje sve češća u svakodnevnom upravljanju novcem. Istraživanje pokazuje da 85 odsto ispitanika navodi da je postupilo po savetima dobijenim od veštačke inteligencije. Stručnjaci naglašavaju da AI ima značajnu ulogu u objašnjavanju finansijskih pojmova i davanju opštih smernica, ali upozoravaju da korisnici moraju biti oprezni jer AI često odgovara autoritativno i kada nije u pravu.

Endru Lo podseća da je neophodno dodatno proveravati preporuke veštačke inteligencije, uz napomenu da će AI igrati sve važniju ulogu u finansijama. Ipak, za potpunu primenu AI u ovom sektoru, potrebno je rešiti pitanja pravne odgovornosti i zaštite korisnika. “Nećemo još neko vreme moći potpuno da prepustimo finansijske odluke veštačkoj inteligenciji, ali verujem da će se to jednog dana ipak dogoditi”, zaključuje Lo.

Više od 400 sela na izdisaju, svako peto malo mesto sa stanovnicima starijim od 65 godina, do kraja veka nestaje četvrtina naselja

Srbija je prema najnovijim analizama izgubila 24 naselja, koja danas postoje samo u statistici o izgubljenom stanovništvu. U zemlji postoji više od 1.300 malih mesta sa najviše 100 ljudi, gde je procenat zaposlenih manji od 18% ukupnog stanovništva. Više od 400 sela je pred gašenjem, dok svako peto malo mesto ima stanovnike starije od 65 godina, pokazuju poslednji rezultati popisa. Prema procenama, do kraja ovog veka Srbija će ostati bez četvrtine ukupnog broja naselja, a čak i veći gradovi suočavaju se sa smanjenjem broja stanovnika.

Prva naselja bez stalnih žitelja registrovana su još tokom popisa iz 1991. godine – Vukojevac u opštini Kuršumlija i Sakulja u opštini Lazarevac. Selo Sakulja je raseljeno još 1984. godine zbog rudnika Kolubara. Danas su u tom području ostale samo naslage zemlje i makadamski put, bez stanovnika, škole i drugih objekata. Studija profesorke Geografskog fakulteta Dragice Gatarović, objavljena od strane Republičkog zavoda za statistiku, ukazuje da su ta naselja tokom decenija živela u siromaštvu i izolaciji, često na visinama do 1.500 metara, kilometrima udaljena od većih centara i saobraćajnica.

Sakulja je specifična i po tome što je jedino ugašeno selo u Beogradskom regionu, dok u Vojvodini nije registrovano nijedno takvo naselje. Najteža situacija je na jugu i istoku Srbije: Pčinjska oblast prednjači sa pet sela bez stanovnika, Pirotska oblast je ostala bez četiri sela, po tri su ugašena u Jablaničkom i Topličkom kraju, a jedno u Nišavskom regionu. Čestelin, udaljen manje od deset kilometara od Vranja, imao je 75 učenika pedesetih godina prošlog veka. Međutim, zbog nedostatka puta, struje i kanalizacije, stanovnici su počeli da odlaze sedamdesetih godina. Do 2014. godine ostalo je pet stanovnika, a nakon popisa 2022. godine Čestelin je i zvanično izbrisan sa mape naselja.

Šumadija i Zapadna Srbija beleže pet ugašenih naselja, od kojih je Mali Borak raseljen zbog širenja rudnika, dok se ostala četiri sela nalaze u Raškoj oblasti. Selo Pokrvenik, koje je popisao i Vuk Karadžić, nekada je imalo devet kuća, a preživelo je i Prvi i Drugi svetski rat. Ipak, prema popisu iz 2002. godine, u selu je živelo 11 ljudi, dok danas nema više nijednog stanovnika.

Zanimljivo je da su tokom popisa 2022. godine pojedina sela, ranije evidentirana kao napuštena, ponovo imala od jednog do devet žitelja. To su Brestovo, Obrtince, Koritnjak, Pljačkovica i Đorđevac na istoku i jugu Srbije. I pored ovakvih primera, demografski oporavak ugašenih naselja ocenjuje se kao malo verovatan, imajući u vidu negativne trendove u većini preostalih malih mesta.

Prosečna cena dizela dostigla 3,52 KM, Vlada RS ukida akcizu i smanjuje cenu za 10 feninga

Vozači u Bosni i Hercegovini suočavaju se sa rekordnim poskupljenjem goriva, jer je cena dizela na pojedinim pumpama dostigla 4 konvertibilne marke (više od 2 evra) po litru, što je najviši iznos još od perioda pandemije. Prema ekonomskim analizama, ovo značajno povećanje dovelo je do šoka na tržištu koje je do sada bilo među najpovoljnijim u regionu. Pre najnovijeg sukoba na Bliskom istoku, cene goriva u BiH bile su znatno niže – dizel je koštao oko 2,25 KM, a benzin 2,30 KM po litru. Sada se na jednoj benzinskoj pumpi u Kotor Varoši dizel prodaje po 3,98 KM, dok je benzin na istom mestu iznad 3 marke (3,04 KM). Prosečna cena dizela na tržištu BiH iznosi 3,52 KM (1,8 evra), a benzina 2,79 KM (1,43 evra) po litru. Kao odgovor na rast cena, Vlada Republike Srpske donela je 1. aprila odluku o ukidanju akcize na gorivo, što će smanjiti cenu za 10 feninga po litru. Povraćaj novca biće omogućen direktno na benzinskim pumpama, ali isključivo za lokalno stanovništvo sa ličnom kartom i registarskom tablicom iz Srpske. “Kada kupujete gorivo, račun će automatski biti umanjen za 10 feninga po litru. Potrebno je da imate ličnu kartu izdatu od MUP-a Republike Srpske i registarsku tablicu iz Srpske”, izjavio je ministar trgovine i turizma Srpske, Nedo Puhovac. Poslednjim poskupljenjem, cene goriva u BiH približile su se administrativno ograničenim cenama u Srbiji, gde litar dizela košta 1,8 evra, a bezolovni benzin BMB95 1,6 evra.