Zajedničko saopštenje šest država, slučaj Panamskog kanala izazvao diplomatske tenzije i mere u pomorskom saobraćaju

Sjedinjene Američke Države, zajedno sa pet latinoameričkih i karipskih država, uputile su 14.06.2024. oštro upozorenje Kini povodom navodnog ekonomskog pritiska koji se, prema saopštenju, sprovodi na Panamu. U zajedničkoj izjavi, koju su potpisale SAD, Bolivija, Kostarika, Gvajana, Paragvaj i Trinidad i Tobago, istaknuto je da pokušaji podrivanja suvereniteta država regiona predstavljaju pretnju kolektivnoj bezbednosti.

Diplomatski spor izbio je nakon što je Vrhovni sud Paname ukinuo koncesiju kompaniji CK Hutchison iz Hong Konga za upravljanje terminalima Balboa i Kristobal na ulazima u Panamski kanal. Ovi objekti su decenijama bili pod kineskom upravom, a odluka panamskog suda Kina je protumačila kao neprijateljski čin pod uticajem SAD.

“Suverenitet naše hemisfere nije predmet pregovora. Duboko smo zabrinuti zbog ciljanog ekonomskog pritiska Kine nakon odluke o terminalima Balboa i Kristobal. Stojimo solidarno uz Panamu. Svaki pokušaj podrivanja suvereniteta Paname predstavlja pretnju za sve nas”, navodi se u zajedničkoj izjavi saveznika.

Prema međunarodnim pomorskim regulatorima, nakon sudske odluke zabeležen je nagli porast inspekcija i zadržavanja brodova pod panamskom zastavom u kineskim lukama. Tokom marta 2026. godine, Kina je zadržala gotovo 70 panamskih brodova, što je ocenjeno kao direktan odgovor na gubitak kontrole nad terminalima Balboa i Kristobal. U zvaničnom saopštenju saveznika, ove mere su opisane kao “očigledan pokušaj politizacije pomorske trgovine”.

Potpisnice saopštenja naglašavaju da je Panama ključna za pomorski trgovinski sistem regiona i da treba biti zaštićena od “neprimerenog spoljnog pritiska”. Sloboda plovidbe i nezavisnost institucija istaknute su kao prioritet za prosperitet obe Amerike.

Istovremeno, kompanija CK Hutchison pokrenula je međunarodnu arbitražu tražeći odštetu, dok su upravljanje terminalima privremeno preuzele druge međunarodne firme. Analitičari ocenjuju da je zajednički nastup šest država značajan korak u suprotstavljanju uticaju Kine u Latinskoj Americi i zaštiti Panamskog kanala. Iz Kine su ranije stigle optužbe da SAD koriste “siledžijsku taktiku” i da je odluka panamskog suda “apsurdna”, ali najnoviji događaji ukazuju na nastavak napetosti oko kontrole Panamskog kanala.

Britanski monarh održao istorijski govor pred oba doma Kongresa, ističući značaj transatlantske solidarnosti

Britanski kralj Čarls III održao je juče govor pred oba doma američkog Kongresa u Vašingtonu, drugog dana svoje državne posete Sjedinjenim Američkim Državama, pozivajući saveznike na “nepokolebljivu odlučnost” u podršci Ukrajini. Kako je saopšteno, kralj je u prepunoj sali Kapitola povukao paralelu između trenutne krize u Evropi i odgovora saveznika nakon terorističkih napada 11. septembra 2001. godine.

Govoreći pred članovima Kongresa, Čarls III je podsetio na značaj transatlantskog saveza, koji je, prema njegovim rečima, kroz decenije bio testiran u različitim sukobima: “Neposredno nakon 11. septembra, kada je NATO prvi put aktivirao Član 5 i kada je Savet bezbednosti UN bio ujedinjen pred licem terora, odgovorili smo na izazov zajedno, kao što smo to činili više od jednog veka – rame uz rame kroz dva svetska rata, Hladni rat, Avganistan i trenutke koji su definisali našu zajedničku bezbednost”, izjavio je kralj.

On je naglasio da je u današnjim okolnostima potrebna ista takva odlučnost: “Danas je ta ista, nepokolebljiva odlučnost potrebna za zaštitu Ukrajine i njenog najhrabrijeg naroda.” Njegov govor je više puta prekidan aplauzima i stajaćim ovacijama prisutnih članova Kongresa iz obe političke partije.

Kralj Čarls III je drugi britanski monarh u istoriji koji se obratio zajedničkoj sednici američkog Kongresa, posle kraljice Elizabete II, koja je to učinila 1991. godine. Zvaničnici su naveli da je ovim govorom potvrđena posvećenost Ujedinjenog Kraljevstva zajedničkim vrednostima i bezbednosti Evrope.

“Naša istorija pokazuje da možemo odgovoriti na najveće izazove kada radimo zajedno sa našim saveznicima”, poručio je kralj prisutnima. Prema zvaničnim izvorima, poseta kralja Čarlsa III Sjedinjenim Američkim Državama nastavlja se susretima sa američkim zvaničnicima tokom narednih dana.

Američki zvaničnici potvrdili odlazak ambasadorke, negirajući navode o nesuglasicama sa predsednikom; Dejvis navodi profesionalne razloge

Džuli Dejvis, privremena američka ambasadorka u Ukrajini, napustiće svoju funkciju u Kijevu tokom juna, potvrdili su američki zvaničnici. Prema dostupnim informacijama, Dejvis je obavljala ovu dužnost skoro godinu dana tokom perioda promena u američkoj politici prema Ukrajini. Zvaničnici su istakli da odluka o povlačenju nije rezultat neslaganja sa američkim predsednikom, već profesionalna odluka nakon tridesetogodišnje diplomatske karijere.

Prvi izveštaji o njenom odlasku pojavili su se u međunarodnim medijima, navodeći navodne razlike sa predsednikom SAD. Međutim, portparol Stejt departmenta izjavio je da su takve tvrdnje netačne, naglašavajući da se Dejvis povlači iz ličnih razloga i da će do kraja mandata nastaviti da sprovodi politiku aktuelne administracije.

Jedan od visokih američkih zvaničnika blizak Dejvis navodi da je ona odlučila da napusti funkciju jer nije videla dalji profesionalni razvoj u Stejt departmentu u skladu sa svojim ciljevima. Ove informacije potvrđuju da izveštaji o mogućim nesuglasicama sa predsednikom nisu tačni.

Dejvis je preuzela poziciju privremene šefice američke misije u Kijevu 5. maja 2025. godine, nakon odlaska prethodne ambasadorke Bridget Brink. Brink se povukla sa dužnosti nakon što je javno istakla neslaganje sa politikom administracije, a kasnije je najavila kandidaturu za Kongres u Mičigenu.

Tokom mandata u Ukrajini, Dejvis je istovremeno imala akreditaciju američke ambasadorke na Kipru, gde je služila od 2023. godine. Odlazak Dejvis dolazi u trenutku kada traje promena američke politike prema Ukrajini i dok diplomatske aktivnosti ostaju u fokusu međunarodne zajednice.

Nije saopšteno ko će privremeno preuzeti vođenje američke ambasade u Kijevu nakon njenog odlaska. Američki državni organi su ponovili da će Dejvis do juna ostati angažovana na sprovođenju zvanične politike SAD u Ukrajini.