Stručnjaci i javnost podeljeni oko tumačenja ustavne odredbe, dok su aktuelne političke inicijative u fokusu

Pravo na državljanstvo po rođenju u Sjedinjenim Američkim Državama regulisano je prvim stavom 14. amandmana američkog Ustava, koji navodi da su svi rođeni ili naturalizovani na teritoriji SAD, a koji podležu njenoj jurisdikciji, državljani SAD i države u kojoj žive. Prema rečima profesorke prava sa Univerziteta Virdžinija, Amande Frost, ovo pravo se primenjuje na sve rođene na teritoriji SAD, sa izuzetkom dece stranih diplomata i pripadnika okupacionih vojski.

Iako pravni stručnjaci ističu da je ustavna odredba jasna, istraživanje javnog mnjenja pokazuje podeljenost. Prema podacima koje prenose međunarodni mediji, anketa istraživačkog centra Pew iz 2025. godine ukazuje da je američko društvo gotovo ravnomerno podeljeno po pitanju da li deci rođenoj u SAD, čiji su roditelji u zemlji bez dokumentacije, treba automatski dodeljivati državljanstvo. Rezultati pokazuju da 50% ispitanika podržava takvo pravo, dok 49% smatra da ga ne treba dodeljivati.

U januaru 2025. godine tadašnji predsednik SAD izdao je izvršnu uredbu kojom navodi da 14. amandman nikada nije tumačen tako da automatski omogućava državljanstvo svima koji su rođeni na teritoriji SAD. Prema tekstu uredbe, predviđeno je da se državljanstvo više ne dodeljuje većini dece rođene roditeljima koji su u zemlji bez važeće dozvole ili privremeno borave u SAD. Procene međunarodnih izvora ukazuju da se svake godine u SAD rodi oko četvrt miliona dece u ovakvim okolnostima.

Izvršna uredba izazvala je različite reakcije u političkim i pravnim krugovima. Dok neki zvaničnici navode da je cilj uredbe da redefiniše tumačenje ustava u skladu sa savremenim izazovima, drugi ističu da bi takva promena mogla imati široke posledice za hiljade porodica širom zemlje. Pravna tumačenja i dalje se razlikuju, a rasprava je u toku među političarima, pravnicima i predstavnicima civilnog društva.

U ovom trenutku, pitanje prava na državljanstvo po rođenju ostaje jedno od centralnih u američkoj debati o imigraciji i ustavnom pravu. Dalji razvoj situacije zavisiće od eventualnih sudskih odluka i političkih inicijativa.