Jedno od najčešćih pitanja u kriminalističkim istragama jeste kada je tačno nastupila smrt. Iako se u filmovima često stiče utisak da forenzičari mogu da odrede vreme smrti gotovo u minut, stvarnost je znatno složenija.
Stručnjaci ne oslanjaju se na jedan dokaz, već analiziraju čitav niz promena koje se dešavaju u ljudskom organizmu nakon smrti. Tek kada se svi podaci uporede, moguće je proceniti vremenski okvir u kojem je osoba preminula.
Jedan od prvih pokazatelja jeste temperatura tela. Nakon smrti organizam više ne proizvodi toplotu, pa telo postepeno poprima temperaturu okoline. Međutim, brzina hlađenja zavisi od brojnih faktora – spoljne temperature, odeće, telesne građe, vlažnosti vazduha i mesta na kojem je telo pronađeno. Zbog toga sama temperatura nikada nije dovoljan dokaz.
Važan trag predstavlja i mrtvačka ukočenost (rigor mortis). Nekoliko sati nakon smrti mišići počinju da se ukrućuju, a kasnije se ponovo opuštaju. Forenzičari procenjuju u kojoj fazi se ukočenost nalazi, ali i taj podatak tumače zajedno sa ostalim nalazima.
Još jedan značajan pokazatelj su mrtvačke mrlje (livor mortis). Nakon prestanka rada srca krv se pod dejstvom gravitacije sliva u najniže delove tela, stvarajući karakteristične ljubičaste ili tamnocrvene promene na koži. Njihov raspored može da pokaže ne samo približno vreme smrti, već i da li je telo pomerano nakon što je osoba preminula.
Forenzičari analiziraju i stanje želuca i sistema za varenje. Ako je poznato kada je preminuli poslednji put jeo, sadržaj želuca može pomoći u određivanju približnog vremena smrti. Ipak, i ovaj metod ima ograničenja jer brzina varenja zavisi od vrste hrane, zdravstvenog stanja i brojnih drugih faktora.
Kod tela koja su pronađena nakon više dana ili nedelja, stručnjaci proučavaju stepen raspadanja. Na brzinu tih procesa utiču temperatura, vlaga, prisustvo vode, izloženost suncu i drugi uslovi iz okoline.
U pojedinim slučajevima značajnu ulogu imaju i insekti. Grana forenzike poznata kao forenzička entomologija proučava razvoj muva i drugih insekata koji naseljavaju telo nakon smrti. Pošto se njihov životni ciklus odvija predvidivim tempom, stručnjaci mogu da procene koliko je vremena proteklo od smrti, posebno kada je telo duže vreme bilo na otvorenom.
Osim pregleda tela, istražitelji analiziraju i sve okolnosti slučaja – snimke nadzornih kamera, telefonske podatke, izjave svedoka, medicinsku dokumentaciju, meteorološke uslove i druge tragove. Tek kombinovanjem svih ovih informacija dobija se najpreciznija procena.
Zbog toga forenzičari gotovo nikada ne saopštavaju tačno vreme smrti, već određuju vremenski interval u kojem je ona najverovatnije nastupila. Upravo taj interval često predstavlja jedan od ključnih dokaza u rasvetljavanju zločina i može biti presudan za potvrđivanje ili obaranje alibija osumnjičenih.
