Više od 400 sela na izdisaju, svako peto malo mesto sa stanovnicima starijim od 65 godina, do kraja veka nestaje četvrtina naselja

Srbija je prema najnovijim analizama izgubila 24 naselja, koja danas postoje samo u statistici o izgubljenom stanovništvu. U zemlji postoji više od 1.300 malih mesta sa najviše 100 ljudi, gde je procenat zaposlenih manji od 18% ukupnog stanovništva. Više od 400 sela je pred gašenjem, dok svako peto malo mesto ima stanovnike starije od 65 godina, pokazuju poslednji rezultati popisa. Prema procenama, do kraja ovog veka Srbija će ostati bez četvrtine ukupnog broja naselja, a čak i veći gradovi suočavaju se sa smanjenjem broja stanovnika.

Prva naselja bez stalnih žitelja registrovana su još tokom popisa iz 1991. godine – Vukojevac u opštini Kuršumlija i Sakulja u opštini Lazarevac. Selo Sakulja je raseljeno još 1984. godine zbog rudnika Kolubara. Danas su u tom području ostale samo naslage zemlje i makadamski put, bez stanovnika, škole i drugih objekata. Studija profesorke Geografskog fakulteta Dragice Gatarović, objavljena od strane Republičkog zavoda za statistiku, ukazuje da su ta naselja tokom decenija živela u siromaštvu i izolaciji, često na visinama do 1.500 metara, kilometrima udaljena od većih centara i saobraćajnica.

Sakulja je specifična i po tome što je jedino ugašeno selo u Beogradskom regionu, dok u Vojvodini nije registrovano nijedno takvo naselje. Najteža situacija je na jugu i istoku Srbije: Pčinjska oblast prednjači sa pet sela bez stanovnika, Pirotska oblast je ostala bez četiri sela, po tri su ugašena u Jablaničkom i Topličkom kraju, a jedno u Nišavskom regionu. Čestelin, udaljen manje od deset kilometara od Vranja, imao je 75 učenika pedesetih godina prošlog veka. Međutim, zbog nedostatka puta, struje i kanalizacije, stanovnici su počeli da odlaze sedamdesetih godina. Do 2014. godine ostalo je pet stanovnika, a nakon popisa 2022. godine Čestelin je i zvanično izbrisan sa mape naselja.

Šumadija i Zapadna Srbija beleže pet ugašenih naselja, od kojih je Mali Borak raseljen zbog širenja rudnika, dok se ostala četiri sela nalaze u Raškoj oblasti. Selo Pokrvenik, koje je popisao i Vuk Karadžić, nekada je imalo devet kuća, a preživelo je i Prvi i Drugi svetski rat. Ipak, prema popisu iz 2002. godine, u selu je živelo 11 ljudi, dok danas nema više nijednog stanovnika.

Zanimljivo je da su tokom popisa 2022. godine pojedina sela, ranije evidentirana kao napuštena, ponovo imala od jednog do devet žitelja. To su Brestovo, Obrtince, Koritnjak, Pljačkovica i Đorđevac na istoku i jugu Srbije. I pored ovakvih primera, demografski oporavak ugašenih naselja ocenjuje se kao malo verovatan, imajući u vidu negativne trendove u većini preostalih malih mesta.