Dva i po miliona građana Srbije nose detalj iz bronzanog doba, pronalažen 1903. kod sela Dupljaja

Više od dva i po miliona građana Srbije, vlasnika vozačke dozvole, svakodnevno nosi prikaz dupljajskih kolica, arheološkog otkrića starog preko 3.500 godina. Ovaj predmet iz bronzanog doba pronađen je 1903. godine u blizini sela Dupljaja u Južnom Banatu, a danas je njegov hologram utisnut na srpskim saobraćajnim dozvolama. Dupljajska kolica, izrađena od pečene gline, visine oko 26 centimetara, čuvaju se u Narodnom muzeju u Beogradu i predstavljaju jedan od najznačajnijih nalaza praistorije jugoistočne Evrope.

U dokumentima o kulturnoj zaštiti navodi se da su dupljajska kolica „jedan od najpoznatijih predmeta bronzanog doba na prostoru jugoistočne Evrope“ i „remek-delo praistorijske umetnosti“. Stručnjaci smatraju da je reč o obrednom predmetu, dok su irski arheolozi pomoću 3D tehnologije utvrdili da minijaturna kolica predstavljaju vernu repliku pravog vozila iz tog perioda.

Pored veće figure od oko 26 cm, pronađena je i manja verzija dužine oko 5 centimetara, koja se čuva u Gradskom muzeju u Vršcu. Ova manja figurina nije kompletna – sačuvana je zadnja polovina sa dva točka i kočijašem, dok su na prednjem delu veće figure tri vodene ptice, najverovatnije barske patke. Obe figure ukrašene su spiralama, krugovima i svastikama, a prikazuju antropomorfno biće sa kljunom ptice umesto nosa i ženskom odorom sa istaknutim muškim genitalijama.

Dupljajska kolica pronađena su na području sela Dupljaja, smeštenog u dolini reke Karaš, poznate kao „Banatski Amazon“, koja protiče kroz 60 kilometara nalik prašumama pre nego što se ulije u Dunav. Regija obiluje arheološkim nalazištima, sa tragovima od neolita do poznog srednjeg veka, uključujući i ostatke rimskih utvrđenja i mađarskog srednjovekovnog grada Karaš iz 12. veka.

Pronalazak dupljajskih kolica 1903. godine pripisuje se lokalnim seljacima, dok je fragmente otkupio Leonard Bem, tadašnji gradonačelnik Bele Crkve i osnivač najstarijeg muzeja u Vojvodini iz 1877. godine. Bem je bio istoričar, arheolog, kolekcionar i numizmatičar, te je značajno doprineo očuvanju ovog nacionalnog kulturnog dobra. Na osnovu stručnih analiza, kolica su proglašena nacionalnim kulturnim dobrom krajem prošle godine, što potvrđuje njihovu istorijsku i umetničku vrednost.

OFAC prethodno izdao licencu u aprilu, MOL-u produženje do 16. juna za pregovore o većinskom udelu

Naftna industrija Srbije (NIS) podnela je zahtev Kancelariji za kontrolu stranih sredstava Ministarstva finansija SAD (OFAC) za novu posebnu licencu, kako bi kompanija mogla da nastavi operativne aktivnosti i nakon 16. juna, datuma kada ističe prethodna licenca iz aprila, saopšteno je iz NIS-a. Kompanija ističe važnost redovnog rada za stabilno snabdevanje domaćeg tržišta, posebno imajući u vidu trenutne uslove na globalnom tržištu nafte. U zahtevu je naglašeno da su pregovori o promeni vlasničke strukture NIS-a u poodmakloj fazi, zbog čega je OFAC višestruko produžavao licencu. NIS je zahvalio domaćim i inostranim institucijama koje podržavaju napore za nesmetano poslovanje, čime se doprinosi energetskoj stabilnosti Republike Srbije. Mađarska kompanija MOL je prošle nedelje dobila OFAC licencu za nastavak pregovora o kupovini ruskog većinskog udela u NIS-u (Gaspromnjeft) do 16. juna, iako je tražila produženje od mesec dana.

Obim zaduživanja za AI od januara do maja dostigao 236 milijardi dolara, četiri puta više nego prošle godine

Globalno zaduživanje povezano sa razvojem veštačke inteligencije dostiglo je 236 milijardi dolara od početka godine do 31. maja, pokazuju procene njujorške investicione banke Morgan Stanley. Ovaj iznos je četiri puta veći u poređenju sa istim periodom prethodne godine, a banka očekuje da će ukupno zaduživanje premašiti 570 milijardi dolara do kraja 2026.

Analitičari ističu da velike tehnološke kompanije sve češće koriste tržište duga radi finansiranja rastućih kapitalnih investicija u segmentu veštačke inteligencije. Prema istim analizama, vodeći globalni tehnološki giganti kao što su Alfabet, Amazon, Majkrosoft i Meta planiraju da tokom ove godine zajedno investiraju oko 700 milijardi dolara u razvoj i infrastrukturu.

Očekuje se da će tempo izdavanja obveznica dodatno ubrzati u drugoj polovini 2026. godine, dok bi kapitalna ulaganja najvećih tehnoloških kompanija mogla da premaše bilion dolara tokom 2027. godine. Te kompanije sve češće izdaju obveznice i uzimaju kredite u više valuta, ne ograničavajući se samo na američki dolar, kako bi lakše došle do potrebnog kapitala za ulaganja u AI tehnologije.

Kompanije koje proizvode čipove, prema podacima Morgan Stanley, biraju kratkoročne izvore finansiranja i sredstva vraćaju kroz projekte ili ugovore, umesto da se oslanjaju na dugoročne kredite. Analitičari navode da ovakav pristup omogućava bržu realizaciju AI projekata i fleksibilnije upravljanje finansijama.

“Rast zaduživanja i investicija ukazuje na intenzivnu trku među tehnološkim gigantima za dominaciju u sektoru veštačke inteligencije”, zaključuju ekonomski analitičari u izveštaju Morgan Stanley.