Američka svemirska agencija potvrdila ulaganje od 20 milijardi dolara, baza planirana u blizini južnog pola Meseca

Američka svemirska agencija NASA saopštila je 24. marta 2026. godine u Vašingtonu da planira investiranje 20 milijardi dolara u narednih sedam godina radi izgradnje baze na Mesecu, u oblasti blizu južnog pola. Plan predviđa postavljanje nastambi, rovera sa mogućnošću presovanja i sistema za nuklearno napajanje, navodi se u zvaničnoj najavi agencije. Ova odluka dolazi nešto više od nedelju dana pre planiranog lansiranja misije Artemis II, koja ima za cilj let oko Meseca.

Administrator NASA Jared Isaacman otvorio je seriju sastanaka sa ugovaračima u sedištu agencije u Vašingtonu, iznevši viziju o pokretanju dve misije sletanja na Mesec godišnje. Prema njegovim navodima, cilj je uspostavljanje polutrajne prisutnosti astronauta na površini Meseca radi istraživanja, naučnih ispitivanja i razvoja tehnologija koje bi omogućile buduće letove ka Marsu.

Isaacman je istakao da je pristup izgradnji baze postepen, sa ciljem smanjenja rizika i sticanja iskustva. On je uporedio ovaj pristup sa strategijom korišćenom tokom Apolo programa u šezdesetim godinama prošlog veka, ali je naglasio da se sada ne radi samo o simboličnom sletanju, već o ostanku i razvoju infrastrukture za produženi boravak.

U okviru planiranih aktivnosti, NASA namerava da sarađuje sa najmanje dva različita provajdera lansiranja kako bi omogućila kontinuirano slanje astronauta i opreme na Mesec. Predviđeno je da budu izgrađene habitabilne jedinice i vozila za kretanje po površini, kao i postavljanje izvora energije potrebnih za dugotrajniji rad. Detalji o tačnim rokovima, tehničkim rešenjima i listi učesnika u projektu još nisu u potpunosti precizirani, a razgovori sa potencijalnim partnerima su u toku.

Ovaj projekat deo je šire strategije istraživanja Meseca, koja uključuje ranije najavljene misije i saradnju sa međunarodnim partnerima. Baza u blizini južnog pola odabrana je zbog potencijalnog prisustva leda i povoljnijih uslova za duži boravak ljudi. NASA navodi da će iskustva sa Meseca biti korišćena kao poligon za razvoj tehnologija potrebnih za eventualno slanje ljudske posade na Mars.

Međunarodni mediji prenose da će sledeći koraci zavisiti od uspeha narednih Artemis misija i od saradnje sa privatnim i međunarodnim organizacijama. Agencija za sada nije objavila detaljan vremenski okvir za završetak izgradnje baze, ali ističe da je cilj povećanje učestalosti misija i uspostavljanje stalnog prisustva na Mesecu.

Prema navodima advokata, zahtev za odštetu usled pritvora u Salvadoru podnet saveznom sudu u SAD

Venecuelanski državljanin Neijerver Adrijan Leon Rengel podneo je tužbu protiv Sjedinjenih Američkih Država, zahtevajući odštetu u iznosu od najmanje 1,3 miliona dolara zbog, kako navodi, uslova tokom pritvora u zatvoru CECOT u El Salvadoru. Prema dostupnim informacijama, Leon Rengel (28) je deportovan iz SAD i tokom 2025. godine proveo oko četiri meseca u ovom zatvoru pre nego što je oslobođen u okviru razmene zatvorenika u julu iste godine.

Kako je naveo u intervjuu međunarodnim medijima, Leon Rengel je opisao uslove tokom boravka u zatvoru kao izuzetno teške. Prema njegovim tvrdnjama, on i drugi pritvorenici su bili izloženi fizičkom zlostavljanju i neadekvatnim higijenskim uslovima, uključujući upotrebu iste vode za piće i kupanje. Takođe je naveo da su mu zatvorski čuvari saopštili da će ostati zatvoren do 90 godina, što je izazvalo ozbiljne psihološke posledice.

Leon Rengel je jedan od više stotina venecuelanskih državljana koji su deportovani iz SAD u El Salvador i koji su, prema navodima, tokom boravka u CECOT zatvoru bili u potpunoj izolaciji. Njihovo puštanje na slobodu usledilo je nakon razmene zatvorenika između država u julu 2025. godine.

Izveštaj međunarodne organizacije za ljudska prava navodi da su pritvorenici u CECOT zatvoru bili izloženi fizičkom i psihološkom pritisku, sa slučajevima zlostavljanja koji su dokumentovani tokom trajanja pritvora. Pojedini izvori navode i ozbiljne navode o seksualnom zlostavljanju, ali nezavisno nije moguće verifikovati sve tvrdnje.

Tužba protiv SAD je podneta federalnom sudu, a advokati Leon Rengela navode da traže odštetu zbog uslova tokom pritvora i posledica koje je pritvor imao na njegov psihološki i fizički integritet. Zvaničnici SAD do sada nisu javno komentarisali ovu tužbu.

Zatvor CECOT u El Salvadoru poznat je kao objekat visokog stepena bezbednosti, a više međunarodnih organizacija prethodno je izražavalo zabrinutost zbog uslova u ovom zatvoru. Do ovog trenutka, Leon Rengel je prvi poznati bivši pritvorenik ovog objekta koji je pokrenuo pravni postupak protiv SAD tražeći odštetu.

Naučnici potvrdili genetsku sličnost sa savremenom sortom pinot noir, istraživanje pruža uvid u istoriju vinogradarstva Francuske

Seme grožđa staro 600 godina pronađeno je u toaletu srednjovekovne bolnice u gradu Valenciennes na severu Francuske, saopštili su istraživači. Prema rezultatima nove studije, ovo seme je genetski identično grožđu koje se danas koristi za proizvodnju pinot noir vina. Naučnici navode da ovo otkriće pokazuje da je sorta pinot noir uzgajana u Francuskoj još od 15. veka, ali nije moguće sa sigurnošću utvrditi da li je tada korišćena za proizvodnju vina ili konzumirana kao stono grožđe.

Jedan od autora studije, Laurent Bouby iz Instituta za evolutivne nauke u Monpeljeu, izjavio je da arheološki dokazi sugerišu kontinuirano prisustvo ove sorte tokom više vekova. Drugi član istraživačkog tima, Ludovic Orlando sa Univerziteta u Tuluzu, istakao je da se ovaj period poklapa sa krajem Stogodišnjeg rata između Engleske i Francuske, kao i sa životom Jovanke Orleanke. Orlando je naveo da je moguće da su ljudi iz tog vremena konzumirali isto grožđe kao i danas.

Seme je pronađeno u objektu iz 15. veka, a istraživači su objasnili da su toaleti u to vreme često korišćeni i za odlaganje otpada. Studija, objavljena u časopisu Nature Communications, obuhvatila je sekvenciranje genoma 54 semena grožđa, prikupljenih od bronzanog doba (oko 2.300 godina pre nove ere) pa sve do srednjeg veka. Rezultati ukazuju na to da su vinogradari tokom generacija primenjivali tehnike „klonalne propagacije“, odnosno očuvanja reznica najkvalitetnijih sorti, što je omogućilo kontinuitet specifičnih vinskih sorti kroz vekove.

Bouby je dodao da su pisani izvori iz prošlosti sugerisali korišćenje ovih tehnika, ali da je paleogenomika omogućila precizniju identifikaciju. Prema nalazima studije, klonalna propagacija se primenjivala još tokom gvozdenog doba (oko 625-500. godine pre nove ere) na širem području Francuske.

Najstariji analizirani primerci u istraživanju potiču od divljih vrsta vinove loze, dok se razvoj i očuvanje kultivisanih sorti može pratiti do savremene proizvodnje vina. Istraživači smatraju da ovo otkriće pruža važan uvid u istorijski razvoj vinogradarstva i kontinuitet popularnih sorti u Francuskoj, zemlji koja se i danas ubraja među najveće svetske proizvođače vina.