Zvaničnici razmatraju naplatu tranzitnih taksi, međunarodno pravo pod znakom pitanja

Iranski zvaničnici su ove nedelje izneli novi zahtev u pregovorima o okončanju rata u kojem su uključene Sjedinjene Američke Države i Izrael, tražeći priznanje suvereniteta nad Ormuskim moreuzom, jednim od najvažnijih svetskih plovnih puteva. Ovaj uski prolaz, kroz koji prolazi oko petine svetske trgovine naftom i tečnim prirodnim gasom, postao je ključna tačka pritiska na globalnu ekonomiju i izvor potencijalnih milijardi dolara godišnjih prihoda za Iran.

Iran je ranije pretio zatvaranjem moreuza kao odgovor na napade, ali je nova strategija usmerena na formalizaciju kontrole i potencijalnu naplatu tranzitnih taksi za brodove koji prolaze ovim putem. Prema navodima stručnjaka, ovaj potez bi mogao da obezbedi Iran znatne prihode, slično prihodima Sueckog kanala u Egiptu, i da dodatno ojača njegovu pregovaračku poziciju na međunarodnoj sceni.

Američki državni sekretar Marko Rubio upozorio je da bi pokušaj Irana da uspostavi sistem naplate bio nezakonit i opasan za međunarodnu zajednicu. “Ne samo da je ovo nezakonito, već je i neprihvatljivo i opasno za svet, i važno je da svet ima plan kako da se tome suprotstavi”, izjavio je Rubio nakon sastanka ministara spoljnih poslova grupe G7 u Francuskoj, ističući potrebu za očuvanjem slobode plovidbe.

Iranski poslanici trenutno razmatraju nacrt zakona kojim bi zemlje koje koriste moreuz bile obavezne da plaćaju takse, dok savetnici vrhovnog vođe najavljuju “novi režim za Ormuski tesnac”. To bi omogućilo Teheranu da nametne pomorska ograničenja protivnicima i poveže pristup ovom ključnom plovnom putu sa svojim geopolitičkim ciljevima.

Međutim, stručnjaci za međunarodno pravo ističu da bi takav potez bio u suprotnosti sa pravilima o tranzitnom prolazu definisanim Konvencijom UN o pravu na morima, prema kojoj pravo na slobodan prolaz važi za sve države. Profesor međunarodnog pomorskog prava Džejms Kraska napominje da ne postoji pravni osnov da obalna država naplaćuje naknade u međunarodnom tesnacu kao što je Ormuz, ali upozorava da Iran, kao zemlja koja nije potpisnica konvencije, može pokušati da ojača svoj argument na osnovu tog statusa.

Uprkos sumnjama u međunarodnu prihvatljivost ovog sistema, iranski ekonomski analitičari ukazuju na to da bi potencijalni prihodi mogli dostići stotine miliona dolara mesečno, pod uslovom da se naplata efikasno sprovede. Odbor za bezbednost i pravni eksperti nastavljaju da prate situaciju i razmatraju moguće odgovore na ove najave.

Zvaničnici Ujedinjenog Kraljevstva i Francuske ukazuju na intenziviranje saradnje Rusije i Irana, dok američke vlasti ostaju uzdržane

Evropski saveznici su u više navrata saopštili američkim diplomatama da Rusija direktno i materijalno podržava iranske vojne aktivnosti u većoj meri nego što je to javno priznato od strane Sjedinjenih Američkih Država, navode izvori upoznati sa situacijom. Prema navodima evropskih zvaničnika, saradnja između Moskve i Teherana poslednjih godina značajno je pojačana, a angažman dve države na polju odbrambene industrije i tehnologije postao je predmet pažnje unutar međunarodne zajednice.

Prema izjavama britanskih zvaničnika, posledice intenziviranih kontakata između Rusije i Irana mogu se uočiti na Bliskom istoku, gde je primetan tehnološki napredak iranskih snaga. Ujedinjeno Kraljevstvo procenjuje da je Iran ne samo preneo određene tipove bespilotnih letelica Rusiji za potrebe vođenja operacija na ukrajinskom ratištu, već i proizvodne tehnologije koje su omogućile Moskvi da unapredi sopstvenu proizvodnju. Ovi potezi, prema britanskim izvorima, doprineli su i usavršavanju iranskih kapaciteta za vođenje ratovanja dronovima. Zvaničnici Ujedinjenog Kraljevstva trenutno nisu mogli da potvrde navode o mogućem skorijem transferu vojne opreme iz Rusije ka Iranu.

Ministar spoljnih poslova Francuske, Žan-Noel Baro, javno je ocenio odnose između Rusije i Irana kao “dvosmernu saradnju”. On je naveo da postoje razlozi da se veruje kako Rusija pruža podršku iranskim vojnim naporima, ali nije iznosio konkretne detalje o prirodi te podrške. Francuski i britanski zvaničnici ističu da su rat u Ukrajini i aktuelni sukobi u Iranu povezani razmenom tehnologije i iskustava između dve države.

Sjedinjene Američke Države do sada nisu javno iznosile opsežnije informacije o stepenu saradnje između Rusije i Irana na vojnom planu. Američki zvaničnici su, prema navodima izvora, bili upozoreni od strane evropskih partnera na posledice ovakve saradnje po regionalnu i globalnu bezbednost, ali zvanične potvrde sa američke strane nisu objavljene.

Evropski saveznici nastavljaju da ističu važnost praćenja transfera tehnologije i opreme između Rusije i Irana, posebno u kontekstu trenutnih bezbednosnih izazova na Bliskom istoku i u Evropi. Prema dostupnim informacijama, razmena znanja i materijala između dve države ima potencijal da utiče na vojne kapacitete i strategije obe strane, kao i na širu regionalnu stabilnost.

Saradnja Moskve i Teherana u oblasti odbrane već je ranije privukla pažnju međunarodnih posmatrača, posebno nakon što su bespilotne letelice iranske proizvodnje primećene u ukrajinskom sukobu. Prema izjavama evropskih zvaničnika, ova saradnja se poslednjih meseci dodatno intenzivirala, iako precizni podaci o obimu i sadržaju razmene ostaju ograničeni javnosti.

Nezavisno nije moguće verifikovati sve navode o transferima tehnologije i vojne opreme između Rusije i Irana. Američke vlasti za sada nisu javno komentarisale detalje evropskih upozorenja, dok evropski saveznici nastavljaju da prate i analiziraju situaciju.

Porodica i Univerzitet Nju Hejven potvrdili smrt Henrija Lija, dugogodišnjeg profesora i stručnjaka za forenziku

Henri Li, forenzički naučnik poznat po svom radu na velikim slučajevima, uključujući suđenje O. J. Simpsonu, preminuo je u 87. godini. Porodica i Univerzitet Nju Hejven, gde je Li predavao više od 50 godina, naveli su da je preminuo u svom domu u Hendersonu, Nevada, nakon kratke bolesti.

Li je postao poznat široj javnosti posle svedočenja na suđenju O. J. Simpsonu 1995. godine, gde je ukazivao na pitanja u vezi sa obradom dokaza krvi. Pored tog slučaja, bio je angažovan kao konsultant u nizu poznatih istraga, uključujući ubistvo šestogodišnje Džonbene Remzi u Koloradu 1996. godine, suđenje Skotu Pitersonu 2004. godine, kao i suđenje producentu Filu Spektoru 2007. godine.

Tokom svoje karijere, Li je bio prepoznat kao jedan od vodećih stručnjaka u oblasti forenzičke nauke i značajno je uticao na razvoj savremene kriminalistike u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegovo angažovanje na visokoprofilnim slučajevima često je bilo predmet javnog interesovanja.

Međutim, rad Henrija Lija bio je predmet pažnje i u kasnijim godinama života. Savezni sud je 2023. godine doneo presudu prema kojoj je Li proglašen odgovornim za falsifikovanje dokaza u slučaju ubistva iz 1985. godine, zbog čega su dva muškarca iz Konektikata provela decenije u zatvoru.

Rođen u Kini, Li se sa porodicom preselio na Tajvan, gde je završio studije iz oblasti policijske administracije i postao najmlađi kapetan policije u istoriji Tajpeja. Kasnije se, zajedno sa suprugom, preselio u Sjedinjene Američke Države 1964. godine, gde je stekao napredne diplome iz oblasti forenzike i biohemije. U Kini danas postoji višespratni muzej posvećen njegovom životu i radu.

Henri Li ostaje upamćen kao jedna od ključnih ličnosti u domeni savremene forenzičke nauke, sa dugogodišnjom profesorskom karijerom i uticajem na brojne generacije stručnjaka. Njegova smrt označava kraj značajnog poglavlja u razvoju kriminalistike.