Oko 800 brodova čeka prolaz, dnevno dozvoljeno 12 brodova, naknada mora biti unapred dogovorena

Iran je nakon vojnog napada Sjedinjenih Američkih Država i Izraela na svoju teritoriju 28. februara preuzeo potpunu kontrolu nad Ormuskim moreuzom, što je dovelo do uvođenja nove putarine za prolazak brodova. Prema informacijama koje prenose američki mediji, brodovlasnici iz Grčke, Kine, Indije i Pakistana sada moraju da pregovaraju sa Revolucionarnom gardom Irana (IRGC) kako bi obezbedili dozvolu za tranzit kroz ovaj ključni naftni pravac. Na osnovu dogovora o primirju sa Sjedinjenim Američkim Državama, Iran je najavio ograničenje na oko dvanaest brodova dnevno koji mogu da prođu kroz moreuz, uz obavezno plaćanje takse koja može da dostigne iznos od dva miliona dolara za supertankere. Taksa se mora unapred dogovoriti, dok je ranije prolazak bio slobodan. U ovom trenutku, u Persijskom zalivu nalazi se oko 800 brodova, a uz ograničenje od 12 brodova dnevno, oslobađanje zadržanih plovila može potrajati, posebno ako ne ulaze novi brodovi po naftu, derivate ili đubrivo iz petrohemijskih kompleksa sa Bliskog istoka. Ove promene dolaze uprkos izjavi predsednika SAD Donalda Trampa da primirje zahteva potpuno otvaranje moreuza. Prema brokera i transportnim kompanijama, novi režim donosi značajna finansijska opterećenja za vlasnike brodova, a ukupni tok nafte i robe kroz ovaj region se usporava zbog procedure pregovora i naplate putarine.

U 13 sela registrovano 1.500 ležajeva, broj turista utrostručen na skoro 19.000 u poslednjih 15 godina

Gastronomski sektor u Pirotu beleži značajan ekonomski rast, oslanjajući se na seoska domaćinstva i preduzetnike, prvenstveno žene koje su započele sopstvene poslove tokom poslednje dve decenije. Najisplativijom delatnošću pokazala se proizvodnja mlečnih proizvoda, sa godišnjom zaradom do 50.000 evra, dok preduzetnice čine većinu u ovom sektoru, naročito one koje su ostale bez zaposlenja tokom privatizacije velikih industrija.

Na tržišnoj mapi Srbije, Pirot je poznat kao najveći proizvođač guma za izvoz kroz kompaniju Michelin, ali paralelno sa industrijskom proizvodnjom razvijena je i gastronomska ponuda kroz 13 seoskih domaćinstava. Ove aktivnosti podržavaju lokalni turizam organizovanjem manifestacija kao što su Sajam pirotske peglane kobasice, Ribolovački kotlić, Pirotska jagnjijada u selu Krupac, Dani hleba, Festival sira i kačkavalja i Festival staroplaninskih jela u Temskoj, dok selo Izvor svake godine organizuje Izložbu vina i rakije.

Broj turista u Pirotu i okolnim selima utrostručen je u poslednjih 15 godina, dostižući skoro 19.000 gostiju prošle godine. U ponudi je 1.500 registrovanih ležajeva, a najviše stranih posetilaca dolazi iz Bugarske, kao i iz Austrije, Nemačke i Grčke. Gastronomska ponuda bazira se na prirodnim resursima – ovčjem, kozjem i kravljem mesu i mleku, žitaricama i samoniklom bilju. Prepoznatljivi proizvodi su pirotski sir, kačkavalj, peglana kobasica, staroplaninsko jagnje i tradicionalna jela ovog kraja.

Prema terenskom istraživanju, 35% preduzetnika proizvodi peglane kobasice, 30% mlečne proizvode, a 20% staroplaninsku hranu. Tek 31% anketiranih nasledilo je posao, dok je 69% prva generacija preduzetnika u gastronomiji, a firme koje su nasledili posluju oko 35 godina, uz porodičnu tradiciju dugu od 50 do 75 godina. Većina ispitanih bavi se proizvodnjom hrane kao osnovnim zanimanjem, dok je za lokalna udruženja to dopunska delatnost.

Gastronomski sektor u Pirotu, naročito zahvaljujući angažovanju žena, ne samo da obezbeđuje ekonomski opstanak domaćinstava, već i čuva lokalnu tradiciju i kulturu, oslanjajući se na resurse karakteristične za područje Stare planine.

Pobeda Petera Mađara otvara pristup milijardama evra iz EU fondova, dok se cilj za oslobađanje od ruske zavisnosti postavlja za 2035.

Pobeda Petera Mađara i njegove partije Tisa na parlamentarnim izborima u Mađarskoj predstavlja veliku političku i ekonomsku promenu, posebno nakon 16 godina vlasti Viktora Orbana. Nova vlada najavljuje hitno pristupanje Kancelariji evropskog javnog tužioca (EPPO), što je prethodna administracija odbijala, sa ciljem obračuna sa korupcijom. Ključni prioritet je i odmrzavanje milijardi evra iz fondova Evropske unije, koji su bili blokirani zbog problema sa vladavinom prava, što je od presudnog značaja za stabilizaciju visoke inflacije i budžetskog deficita u Mađarskoj.

Kao bivši član Fidesa, Peter Mađar pokušava da premosti jaz između ruralne, konzervativne Mađarske i liberalne Budimpešte, zadržavajući deo konzervativnih vrednosti uz proevropski kurs. Za Evropsku uniju, ovo je najvažnija politička vest u poslednjih nekoliko godina, jer se očekuje da Mađarska prestane sa čestim korišćenjem prava veta na ključne odluke, od sankcija Rusiji do pomoći Ukrajini, čime bi se proces donošenja odluka u EU ubrzao.

Pobeda Mađara slabi osovinu „neliberalnih“ lidera u Evropi i oduzima podršku liderima poput Roberta Fica u Slovačkoj. Nova vlada je jasno najavila nameru da Mađarsku uvede u evrozonu čim se ispune ekonomski uslovi, signalizirajući dublju evropsku integraciju.

Sa druge strane, za Rusiju je ovo značajan geopolitički gubitak. Viktor Orban je bio viđen kao saveznik Vladimira Putina unutar EU; gubitak te podrške znači da Rusija ostaje bez glasa koji bi zagovarao ublažavanje sankcija ili prekid vojne pomoći Ukrajini. Nova vlada planira postepeno smanjenje uticaja ruskog gasa i nafte, uz jasan cilj da se do 2035. godine potpuno prekine uvoz ruskih energenata, dok je Brisel postavio rok do 2027. godine.

Analitičari upozoravaju da nova mađarska administracija neće biti lak partner za Brisel. Stranka Tisa se i dalje protivi evropskom paktu o migracijama i azilu, a Muk u Kremlju ne znači potpuni raskid veza sa Moskvom. Premda će finansijska pomoć Kijevu biti odblokirana, vojna pomoć i oružje neće biti poslati Ukrajini. Svi ovi koraci ukazuju na novu fazu u mađarskoj spoljnoj i ekonomskoj politici, sa direktnim uticajem na odnose sa EU i Rusijom.