Pad komercijalnih zaliha dizela i benzina u Kini dodatno opterećuje globalno tržište goriva, dok domaća potrošnja ima prednost

Kina je danas uvela ograničenja na izvoz goriva, što dodatno povećava pritisak na svetsko tržište dizela i benzina. Ova odluka dolazi u trenutku kada su globalni tokovi snabdevanja već narušeni ratom na Bliskom istoku i ukrajinskim napadima na ruske rafinerije. Prema informacijama iz industrije, najveće kineske rafinerije nisu dobile dozvolu za izvoz nafte za oktobar.

Pad zaliha goriva uzrokuje ograničenja izvoza

Kompanija Kpler navodi da su komercijalne zalihe dizela u Kini oko 20 miliona barela ispod željenog nivoa. Kod benzina, manjak iznosi približno devet miliona barela. Zbog toga Peking privremeno stavlja akcenat na domaće snabdevanje, dok se međunarodne isporuke stavljaju po strani. Ograničenja su, prema dostupnim informacijama, vezana za pad domaćih zaliha i neizvesnost u vezi sa obimom prerade sirove nafte. Državna naftna kompanija Petro Čajna je otkazala više pošiljki benzina i avionskog goriva za oktobar. Privatna korporacija Džeiđijang nije planirala nijednu isporuku naftnih derivata tokom perioda praznika.

Uticaj ograničenja na svetsko tržište dizela i benzina

Odluka o ograničenju izvoza goriva iz Kine dolazi u trenutku kada su svetske zalihe već pod pritiskom zbog gubitka goriva iz Rusije i sa Bliskog istoka. Iako Kina ima najveće rafinerijske kapacitete na svetu, u segmentu izvoza goriva tradicionalno zaostaje za Indijom i Južnom Korejom. Međutim, u trenutnim tržišnim uslovima njen uticaj na regionalno tržište je znatno veći. Vlada u Pekingu, prema oceni Mišel Mejdan, šefice istraživanja kineske energetike na Oksfordskom institutu za energetske studije, daje prioritet stabilnosti domaćeg tržišta. „Međunarodne isporuke su na drugom mestu“, istakla je ona.

Ograničenja i dinamika odobravanja izvoza

Peking je prethodno, u martu, ograničio izvoz goriva zbog rata na Bliskom istoku i problema u snabdevanju sirovom naftom. Ova ograničenja su bila ublažena u julu, ali se sada odobravaju kvote za izvoz dizela, benzina i avionskog goriva na mesečnom nivou. Trenutno nije poznato da li će dozvole za izvoz biti obnovljene nakon završetka nacionalnog praznika, koji traje do 7. oktobra. Odluka će zavisiti od domaće ponude goriva i obima prerade u kineskim rafinerijama.

Širi značaj za globalno tržište energenata

Kao rezultat, ograničenja izvoza goriva iz Kine mogu dodatno destabilizovati svetsko tržište dizela i benzina. Pad zaliha goriva i neizvesnost oko daljih isporuka stvaraju dodatni pritisak na cene energenata. Ovo posebno pogađa zemlje koje su zavisne od uvoza goriva iz azijskog regiona. Kina, iako nije najveći izvoznik u ovom segmentu, svojim potezima može značajno uticati na raspoloživost goriva u regionu i šire.

Rast prinosa na američke i evropske obveznice povećava troškove zaduživanja, dok investitori očekuju duže zadržavanje visokih kamatnih stopa

Prinos na američke obveznice dostigao je 5,342 odsto, što predstavlja najviši nivo od početka 2002. godine, prema podacima agencije LSEG. Ovaj rast zabeležen je nakon što je prinos na referentnu desetogodišnju američku državnu obveznicu tokom septembra ostvario najveći kvartalni rast od 1994. godine. Kao rezultat, investitori su nastavili prodaju državnih dužničkih hartija, usled brige zbog inflacije, rasta cena energenata i neizvesnosti oko budućih kamatnih stopa.

Detalji rasta prinosa na američke obveznice

Prema dostupnim podacima, prinos na desetogodišnje američke obveznice povećan je za 87,1 bazni poen, odnosno 0,871 procentni poen u trećem kvartalu. Istovremeno, prinos na tridesetogodišnje američke obveznice premašio je 5,65 odsto. Rast prinosa znači pad cena obveznica, što automatski vodi ka višim dugoročnim kamatnim stopama. Zbog toga, kompanije i građani suočavaju se sa povećanim troškovima zaduživanja, uključujući skuplje stambene kredite i veće troškove servisiranja javnog duga.

Uticaj globalnih faktora i evropskih tržišta

Visoke cene energenata dodatno utiču na tržište obveznica, podstičući strahovanja od dugotrajnije inflacije. Takođe, snažna ulaganja u veštačku inteligenciju i centre za obradu podataka povećavaju potražnju za kapitalom. Zbog toga investitori procenjuju da bi kamatne stope mogle ostati na povišenom nivou duže nego što se ranije očekivalo. Pored Sjedinjenih Američkih Država, rast prinosa zabeležen je i na evropskim tržištima. Prinos na desetogodišnje francuske obveznice porastao je na 4,96 odsto, dok je prinos na tridesetogodišnje britanske državne obveznice dostigao 6,029 odsto, što je najviši nivo od 1998. godine.

Inflacija i očekivanja na tržištu obveznica

Najnoviji podaci o američkoj inflaciji ukazuju na slabiji rast cena od očekivanog. Kao rezultat, smanjena su očekivanja da će Federalne rezerve u oktobru ponovo podizati kamatne stope. Ipak, to nije bilo dovoljno da zaustavi dalji rast prinosa na dugoročne američke obveznice. Ova kretanja na tržištima obveznica ukazuju na rastuću neizvesnost među investitorima i povećane troškove zaduživanja na globalnom nivou. Dugoročno, visoki prinosi na obveznice mogu uticati na strategije zaduživanja država i kompanija širom sveta.

Na kraju 2025. godine u Srbiji radilo 64.672 stranca, prevashodno iz Rusije i Kine, uz rast angažovanja na digitalnim platformama

Strani državljani u Srbiji najčešće su angažovani u građevinarstvu, ugostiteljstvu i na digitalnim platformama, a broj radnika iz inostranstva porastao je 24 odsto tokom 2025. godine. Prema analizi Sindikata migrantskih radnika Srbije, na kraju prošle godine u zemlji je, po osnovu zaposlenja, boravilo 64.672 stranca. Ovaj trend rasta radne imigracije rezultat je potreba tržišta rada i nedostatka domaće radne snage, naročito pri realizaciji velikih infrastrukturnih projekata.

Najveći broj stranih radnika iz Rusije i Kine

Najzastupljeniji među stranim radnicima u Srbiji bili su državljani Rusije, sa skoro 23.000 zaposlenih. Slede Kinezi sa 12.300, Indijci sa 7.000, Turci sa 6.000 i Nepalci sa 2.700 radnika. Ostalih 13.000 čine državljani Bangladeša, Šri Lanke, Egipta i Uzbekistana. Kao rezultat povećanja broja stranih radnika, u junu 2026. godine osnovan je Sindikat migrantskih radnika Srbije, sa ciljem zaštite prava ove populacije.

Segmenti zapošljavanja i izazovi za strane radnike

Strani državljani u Srbiji angažovani su najviše u oblastima građevinarstva, ugostiteljstva i putem digitalnih platformi, što uključuje dostavu hrane i robe, kao i prevoz putnika. Zapošljavanje nije jedini osnov za dobijanje dozvole za privremeni boravak. Stranci u Srbiji ostaju i zbog školovanja, naučnih aktivnosti, spajanja porodice, obavljanja verske službe, kao i lečenja ili nege.

Problemi sa kojima se suočavaju migranti

Tara Rukeci Milivojević, inicijatorka osnivanja Sindikata migrantskih radnika Srbije, naglašava da je sve više radnika iz zemalja koje se svrstavaju u kategoriju “ostalih”, ali i dalje ih ima manje u odnosu na Ruse i Kineze. “Međutim, prema najmanjem procentu desnica usmerava svoju antimigrantsku propagandu”, izjavila je ona. Strani radnici često su izloženi eksploataciji i lošim uslovima života, dok se mnogi zadužuju već u matičnoj zemlji da bi došli do Srbije. Kao rezultat, dospevaju u položaj dužničkog ropstva, sa nadom da će dug brzo vratiti, ali ih u Srbiji neretko dočeka drugačija realnost od one koju su očekivali.

Prava i sindikalno organizovanje stranih radnika

Prema podacima Komesarijata za izbeglice i migracije, na kraju 2025. godine najviše imigranata sa pravom privremenog boravka bilo je iz Rusije (59.917) i Kine (15.160). Slede državljani Indije, Turske, Šri Lanke, Nepala, Bangladeša i Uzbekistana. “Urušavanje radničkih prava nije došlo sa uvozom radne snage. Najveći je problem što se protiv takvog dampinga ne bori tako što bes zbog loših uslova života pripisujemo stranim radnicima, već udruživanjem sa njima, stvaranjem jakih sindikalnih struktura”, dodala je Rukeci Milivojević. Zbog toga, strani radnici retko se obraćaju zvaničnim institucijama, jer u njih nemaju poverenja.

Uticaj na tržište rada i ekonomski kontekst

Uporedo sa rastom broja migranata, dolazi i do promene strukture zaposlenih u sektorima sa deficitom domaće radne snage. S druge strane, angažovanje stranih radnika ima uticaj na troškove rada, kao i na dinamiku razvoja pojedinih sektora, posebno građevinarstva i usluga u urbanim sredinama. Očekuje se da će trend zapošljavanja stranih državljana nastaviti da raste, u skladu sa potrebama domaće privrede i infrastrukturnim projektima.